متعددى اقامه كرده‌اند كه استيفاى تمام آنها بدون مبالغه رسالهء مستقلى ميخواهد ، و نگارنده اين مبحث را در يكى از كتابهاى ديگرش مفصلا مورد تحليل و تجزيه و تنقيد و تحقيق قرار داده كه مطالعهء آن براى متخصصين رشتهء فلسفه و كلام سزاوار است . با قطع نظر از ايرادات و جوابات آنها دليل قاطع فلسفى بر حدوث همه‌ى جهان امكانى اينست كه موجود ممكن در تحقق و هستى خود ( همانطوريكه سابقا بيان شد ) محتاج بسبب و مؤثر است ، و معقول نيست كه تأثير مؤثر و ايجاد موجد در حال موجود بودن ممكن مذكور به او تعلق گيرد چه اين فرض تحصيل حاصل و محالست ، بلى موجود در حال وجود خود قابل بوجود آوردن نيست . لذا حتمى است كه تأثير مؤثر و ايجاد موجد معلول را در غير حال وجودش موجود نمايد و طبعا درين هنگام وجود او مسبوق بلا وجود او مىشود و همين مسبوقيّت وجود ممكن بلا وجود و نيستى او معناى حدوث است ( دقّت كنيد كه موضوع دقيق است ) . از برهان فلسفى كه بگذريم علوم تجربى هم ازليّت جهان مادى را قبول ندارد ، و همانطوريكه سابقا خوانديد ، علم عمر عالم را به پنج بيليون سال تحديد نموده است . ظواهر ادلّه‌ى اسلامى نيز عالم را حادث و مسبوق بعدم ميداند و گويا عقل و علم و شرع هر سه بر حدوث عالم اتفاق دارند ؛ و لذا اصرار جمعى فلاسفه‌ى متافيزيكى و گويندگان ماترياليسم مادى بر قدم